Seks który przenosi góry

Relacje człowieka i przyrody sprowadzają się do głębokich zmian jakich nasz gatunek dokonał w środowisku. Właściwie to truizm. Sama produkcja rolna zajmuje obszar ponad 56 milionów kilometrów kwadratowych , co stanowi blisko 38% lądowej powierzchni planety 1. Miasta zajmują 3,5mln km2, czyli 2,4% powierzchni lądów 2 (wyobraźcie sobie Indie jako jedno miasto!), a metropolie o ludności co najmniej 500 tys. zajęłyby powierzchnię nieco większą niż Polska i Białoruś 3. Geolodzy oficjalnie proklamowali nową epokę Antropocen, zakorzeniając ją w osadach wzbogaconych w radionuklidy pochodzące z prób nuklearnych w latach 50 XXw. Złoża betonu i tworzyw sztucznych oraz wszelkie ślady po działalności wydobywczej pozostaną w skorupie ziemskiej przez kolejne ery. 4

Jeśli nie liczyć rozmachu z jakim działa nasz gatunek, nie jesteśmy wyjątkowi względem wpływu na ziemskie środowisko. Prawdę mówiąc, nie jesteśmy nawet rekordzistą, jeśli wspomnieć sinice które ponad 2 miliardy lat temu wybiły niemal całe życie zatruwając planetę tlenem i przyczyniły się do powstania złóż rud metali. Ryby też mają swój wkład w geologię. Mięciutki wapienny piasek tropikalnych wysp jest wytwarzany w znakomitej większości przez papugoryby, które żywią się koralowcami.

The excrements of the parrot fish make Maldivian beaches white.
Zdjęcie z serwisu 123maldives.com

Ale do powstania tej notki przyczynił się artykuł, którego autorzy dowodzą, że aktywność ryb kształtuje (do pewnego stopnia) krajobrazy górskie. Rzecz dotyczy łososi, których obyczaje rozrodcze okazały się być elementem wpływającym na erozję dna górskich strumieni. Okazuje się, że spadek liczebności tych ryb może przynieść także skutki dla krajobrazu. Łososie odbywają tarło w wartkich górskich potokach, do których migrują w spektakularnej liczbie.

Po dotarciu do płycizn w górnym biegu strumieni tworzą dołki do których samice składają ikrę, a samce polewają ją mleczem. Intensywne wachlowanie płetwami wyrzuca znaczne ilości żwiru w nurt strumienia. Po złożeniu cennego depozytu ryby przysypują dołki drobnym żwirem pobieranym w wyższych partiach strumienia. Dzięki tym zabiegom w dołkach tarliskowych znajduje się wysortowany drobny materiał skalny. Poniżej tarliska powstają przy tym swoiste wydmy.  Zmiany przepływu wody sprzyjają wzmocnieniu transportu osadów i żwiru o około 55%, co jest istotnym czynnikiem kształtowania profilu dna wąwozów i dolin nie tylko bezpośrednio, ale także poprzez procesy abrazyjne w jednych miejscach, a przez osadzanie się w innych. Tym sposobem, przez tysiące lat wiele dolin było rzeźbionych przez ryby, które okresowo stanowią nawet połowę biomasy ekosystemów górskich dolin. Regularną dostawę wysokiej jakości mięsa ochoczo wykorzystują drapieżniki. Zależność jest tak silna, że zmiany w liczebności niedźwiedzi na terytorium Alaski stały się pośrednim wyznacznikiem stanu populacji łososi i przyczynkiem do wprowadzania ograniczeń dla wędkarzy.

Tomasz Kijewski

Źródełka:

Fremier A.K. i inni: Sex that moves mountains: The influence of spawning fish on river profiles over geologic timescales; Geomorphology 2017

Levi T. i inni: Using Grizzly Bears to Assess Harvest-Ecosystem Tradeoffs in Salmon Fisheries; PLOS biology 2012

Jeden komentarz na temat “Seks który przenosi góry”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s