Gołomianka

Zagadkowa tłusta ryba z Bajkału.

Wystarczyła chwila nieuwagi i 50 mln lat temu rozpędzona do prędkości 20cm/rok (23 mikrometry na godzinę) Płyta Indyjska wpadła na Płytę Azjatycką. Strefa kontrolowanego zgniotu obu tych tworów geologicznych zmarszczyła się jak wiecie, tworząc Himalaje i Tybet, ale mimo to doszło do odległych zaburzeń strukturalnych, w tym także głębokiego pęknięcia na styku Płyt Euroazjatyckiej i Amurskiej 3000km dalej. To pęknięcie ma ponad 600km długości, a maksymalna jego szerokość wynosi 79 km. Jak przystało na szczelinę tektoniczną, jest też dosyć głębokie, sięgając wedle szacunków 9km. W tak głęboki dołek zaczęły wlewać się wody z całej okolicy i w ten sposób, około 25mln lat temu powstało Jezioro Bajkał. Do dnia dzisiejszego dno szczeliny tektonicznej przysypały osady o miąższości ponad 7km*, więc aktualną głębokość jeziora określa się na 1642m. Oprócz tego, że jest najgłębszym i najstarszym jeziorem na świecie, a także zawiera 20% słodkiej wody powierzchniowej Ziemi, Bajkał skrywa parę biologicznych zagadek. Jedną z nich jest bohater dzisiejszego odcinka, Gołomianka, lub ryba olejowa. Są to w istocie dwa niezbyt różniące się  gatunki: Comephorus baikalensis dorastająca do 21cm i Comephorus dybowskii, która osiąga 16cm; oba gatunki żyją tylko i wyłącznie w Bajkale. Są to drapieżne ryby, które upodobały sobie głębiny jeziora, gdyż chętnie przebywają nawet 1600 metrów pod jego powierzchnią. Nazywane są rybami olejowymi, bo ich ciało zawiera od 25 do 40% tłuszczu. Samice są jajożyworodne i rodzą młode w wodach powierzchniowych, po czym masowo giną. Jest do doskonała okazja dla ludzi, którzy zbierają je i łowią dla pozyskania oleju. Surowiec ten jest od dawna wykorzystywany także w medycynie chińskiej. Oprócz tego, gołomianki stanowią główne źródło pożywienia dla bajkalskich fok.
gołomianka

Zdjęcie ze strony zooex.baikal.ru

No dobra; ryba żyje głęboko, jest niesamowicie tłusta, ale gdzie zagwozdka dla biologów? Otóż, Bajkał ma tylko jeden odpływ, Angarę, która wpada do Jeniseju, a ten prowadzi wodę do Oceanu Arktycznego; z grubsza 3000km od jeziora. Do Pacyfiku jest około 1600km, lotem ptaka ponad górami. Spośród blisko 30 gatunków ryb występujących w Bajkale, niemal wszystkie mają pochodzenie słodkowodne, tymczasem najbliżsi krewni Gołomianek żyją w Pacyfiku i nie wyściubiają płetwy z oceanicznych wód. Wyniki analiz genetycznych pokazują, że gołomianki żyją w Bajkale od co najmniej 5mln lat i nikt nie ma pomysłu skąd one tam się wzięły. Podobne wątpliwości dotyczą fok, ale te w słodkiej wodzie sobie jakoś radzą (bywa, ze nasze bałtyckie wpływają do Wisły), a podczas zlodowacenia mogły zostać zepchnięte przez czapę lodową w górę Jeniseju. O co chodzi z Gołomiankami – nie wiadomo.
gołomianka2

Zdjęcie ze strony nature.baikal.ru

* W osadach dennych jeziora Bajkał znajdują się przypuszczalnie 424 gigatony metanu. Zawartość tego gazu w atmosferze określa się na 5 gigaton. Istnieją katastroficzne scenariusze zakładające znaczne obniżenie poziomu wody w Bajkale, skutkiem czego może być rozprężenie osadów i uwolnienie metanu do atmosfery. (arctic-news.blogspot.com).

Tomasz Kijewski

Źródełka:

Fishbase

Wikipedia

Mariankupczyk.pl (wątek geologiczny)

V.I. Teterina I inni: Molecular divergence and speciation of Baikal oilfish (Comephoridae): facts and hypotheses. Journal of Molecular Phylogenetics and Evolution 2010

Kontula T. Endemic diversification of the monophyletic cottoid fish species flock in Lake Baikal explored with mtDNA sequencing. Journal of Molecular Phylogenetics and Evolution 2003

Zdjęcie wiodące przedstawia fragment jeziora Bajkał. Znalezione na stronie Australian Bush Flower Essence Society

Jeden komentarz na temat “Gołomianka”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s