Samolub (i „kosmita” w dodatku)

Ryba, która ma parcie na ląd i nie zadaje się z byle kim.

Strumieniaki to rodzina niedużych ryb karpieńcowatych, w sile ponad 200 opisanych gatunków. Niektóre z nich są popularne w hodowlach akwarystycznych i nie wyróżniają się niczym oprócz skłonności do wyskakiwania z akwarium i konieczności przeschnięcia ikry przed wylęgiem. Ich naturalnym środowiskiem są lasy mangrowe; słone, słonawe i słodkowodne bagniska, które nierzadko wysychają. Przez to większość gatunków strumieniaków żyje przez jeden sezon, co dla niektórych oznacza nie dłużej niż trzy miesiące. Żadne inne znane kręgowce nie mają tak krótkiego okresu życia. Jednak nawet na ich tle, prawdziwym dziwakiem w tej rodzinie jest strumieniak marmurkowy Kriptolebias marmoratus.

Ta niewielka, dorastająca do 7 cm rybka żyje w lasach mangrowych od Florydy przez Karaiby po Brazylię. Z pokroju – normalna ryba, tylko że wyposażona przez ewolucję w moce specjalne. Przeżywa w wodzie o temperaturze między 12 a 38°C i zasoleniu od 0 do 68‰*, ale też doskonale radzi sobie poza wodą. I nie jest to tylko związane z ucieczką przed drapieżnikami.

Strumieniaki kończą kąpiel w basenie krabów. © Andy Turko

Zaobserwowano że polują na lądzie na drobne owady, a znajdowano je także na drzewach, w schowankach których potrafią zaciekle bronić. To musi być dziwne uczucie, gdy trącisz pień drzewa, a spod kory zaczną wyglądać liczne ryby, które jeśli już uciekają odbijając się ogonami, to niekoniecznie w kierunku wody. W eksperymentach laboratoryjnych wykazano, że strumieniaki marmurkowe z powodzeniem przeżywają 66 dni bez kontaktu z wodą. Wilgoć zawarta w powietrzu zapewne wystarcza, a funkcję oddechową i wydalniczą sprawuje z powodzeniem bogato ukrwiona skóra. Jeżeli są spotykane w wodzie, to stanowczo preferują błotniste kałuże, dołki wygrzebane przez kraby, a choćby zagłębienia śladów zwierząt lub ludzi. I jeśli są w wodzie, to całkiem prawdopodobne, że właśnie składają jaja, co ułatwia im opcja obupłciowości. I tutaj kolejna niezwykła cecha tej ryby. Jako jedyny znany kręgowiec, K. marmoratus jest w stanie wykonać genetyczne selfie. Mówiąc wprost –praktykują samozapłodnienie**. Jednak czasem, żeby nie doszło do zaślepienia linii rodowych, pośród tych rybek zdarzają się samce. Z ikry wylęga się ich około 6%, jednak po kilku latach niektóre hermafrodyty likwidują jajniki i do końca życia funkcjonują jako samce. W siedliskach w których temperatura nie spada poniżej 25°C samce występują incydentalnie. Biologów zadziwia konsekwencja w produkcji selfie. Chociaż strumieniakom marmurkowym zdarza się korzystać z usług samców lub innych hermafrodytów, ponad 80% składanych przez nich ziaren ikry jest zapłodniona osobiście. Na dodatek w obecności innych osobników ta produkcja jest znacznie większa niż u samotnych ryb. Troszeczkę bardziej rozwiązłe są jesienią, składając nieco więcej ikry nie zapłodnionej, ale i tak pozostają seksualnymi samolubami.

Kryptolebias marmoratus Turko & Wright
Zdjęcie z publikacji Turko i Wright 2015

* zasolenie wody oceanicznej wynosi około 35‰, w Zatoce Gdańskiej 8‰

** jeszcze w latach 50. ubiegłego wieku przeprowadzono eksperymenty hodowlane, gdzie wychowywano osobniki odizolowane jeszcze na etapie ziarna ikry i uzyskiwano z nich kolejne pokolenia ryb. Późniejsze analizy genetyczne ostatecznie potwierdziły genetyczną tożsamość całych linii rodowych strumieniaka marmurkowego. To rodzi pytanie z pogranicza biologii i filozofii – czy wobec tego mamy do czynienia z osobnikami które trwają wielopokoleniowo, czy jednak z każdego ziarna ikry powstaje osobne indywiduum biologiczne?

Agnieszka Kijewska

Tomasz Kijewski



Źródełka:

Harrington Jr. R.W. Oviparous Hermaphroditic Fish with Internal Self-Fertilization; Science 1961

Lomax J.L. i inni. Factors affecting egg production in the selfing mangrove rivulus (Kryptolebias marmoratus); Zoology 2017

Taratenkov A. Long-term retention of self-fertilization in a fish clade; Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 2009

Taylor D.S. i inni: , A Novel Terrestrial Fish Habitat inside Emergent Logs; The American Naturalist 2008

Turko A.J. i Wright P.A.: Evolution, ecology and physiology of amphibious killifishes (Cyprinodontiformes); Journal of fish Biology 2015

Uyenoyama M.K. i Takebayashi N.: Evolution of the sex ratio and effective number under gynodioecy and androdioecy; Teoretical Population Biology 2017

Zdjęcie w nagłówku – F. Vermulen, ze strony itrainsfishes.net

5 myśli na temat “Samolub (i „kosmita” w dodatku)”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s