Życie seksualne gupików, cz 2.

Ponieważ obserwuję niesłabnące zainteresowanie notką o życiu seksualnym gupików (czyżby jakieś googlowskie skojarzenia z pracownikami korporacji?!), postanowiłem niezwłocznie poinformować Czytelników o nowym doniesieniu dotyczącym tego fascynującego aspektu życia ryb. W ubiegłą środę ukazała się publikacja prezentująca wyniki badań dowodzących, że wybór ojca dla przyszłego narybku nie kończy się na dynamicznych i w sumie ładnych popisach tanecznych (ani tym bardziej na błyskawicznym gwałcie). Autorzy tej publikacji z Centrum Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Zachodniej Australii w Crawley eksploatowali powszechny dla wszystkich zwierząt, a pewnie i roślin, wątek domniemanego ojcostwa.

U gatunków kierujących się zasadą wyłączności partnerskiej kwestia ta urasta często do rangi krwawego konfliktu, ale jak raz gupiki są rybkami o znacznej swobodzie obyczajowej. Owszem, jak napisałem we wspomnianej notce, samicom nie jest do końca wszystko jedno. Teraz okazało się, że selekcja samców nie kończy się na kopulacji.

Jak już wiecie, samice spółkują z licznymi samcami, czasami wybierając ich na podstawie ubarwienia i popisów, a czasami ku swemu zaskoczeniu, kiedy to zostają dopadnięte w chwili nieuwagi. Oznacza to, że do jajeczek dojrzewających w ich brzuchach dobijają się plemniki pochodzące od różnych samców. Pewnie w tym momencie świta wam myśl o rywalizacji nasienia, zwanej wojną plemników? Ten powszechny mechanizm konkurencji sprowadza się do inwestowania przez samce w ilość i jakość nasienia, co ma zwiększać szansę na zapłodnienie.

sperm wars

Obrazek jest podpisany przez autora, a znalazłem go w ciekawym artykule , który polecam.

Wykazano na przykład, że te spośród afrykańskich pielęgnic, które wiodą życie rozpustne, mają znacznie większe, liczniejsze i bardziej żywotne plemniki niż pielęgnice które łączą się w pary na całe życie (choć i u nich dochodzi do aktów niewierności lub podstępnego zapładniania przez inne samce). Bywa też, że część plemników nie jest przeznaczona do zapłodnienia, tylko w samobójczej misji starają się one zatrzymać konkurencję. Rozwinięciem tej strategii jest produkowanie przez samców specjalnych substancji , które rzec by można, korkują drogi rodne samicy. Te z kolei potrafią pozbywać się takich korków. Długo by opowiadać o tej konkurencji, wróćmy więc do naszych rybek.

Gupiki, jako gatunek poligamiczny, poliandryczny, czyli w istocie bliski promiskuityzmowi, buduje sukces reprodukcyjny samców także na konkurencji plemników. Tego dowodzili w publikacji z 2011 roku włoscy naukowcy, którzy przeprowadzili eksperyment polegający na sztucznej inseminacji samic mieszaniną plemników różnych samców. Okazało się jednak, że w swoich badaniach nie uwzględnili zupełnie czynnika żeńskiego, co przyszło do głowy dopiero Australijczykom. Ci powtórzyli eksperyment Włochów ale postanowili sprawdzić, czy te same samce będą miały tak samo zróżnicowany sukces rozrodczy jeśli pozwoli im się załatwić sprawę we własnym zakresie.

Do akwarium z dziewiczą samiczką wpuszczano zatem jednego samca, po czym gdy doszło do kopulacji, wyławiano go i wpuszczano drugiego. Gdy i ten zrobił swoje, samica czekała w odosobnieniu na rozwiązane. W ten sposób potraktowano 25 samic. Gupiki potrafią przechowywać nasienie i rodzić młode nawet w sześciu miotach po jednej randce, więc przez dłuższy czas zbierano młode by na koniec ustalić ojcostwo urodzonego później potomstwa.

Każda para samców brała też udział w drugiej części eksperymentu, w której pobierano od nich spermę, mieszano ją w równych proporcjach i podawano samicom, z którymi postępowano identycznie jak w pierwszej części eksperymentu. Tych samic było 20. Okazało się, ze sukces reprodukcyjny w obu eksperymentach był uderzająco inny. W eksperymencie „randkowym” każda z samic rodziła w znakomitej przewadze potomstwo jednego z samców. Zupełnie inny wynik uzyskano po sztucznej inseminacji, wskutek której udział każdego z dawców spermy był wyrównany. Nie przekreśla to tezy, że niektóre samce produkują bardziej skuteczne plemniki od innych ale pokazuje istnienie jakiegoś mechanizmu, który pozwala samicom na postkoitalny wybór ojca swoich dzieci. Ten mechanizm nie działał, jeśli samica nie widziała z jakim samcem ma do czynienia.

Autorzy pracy nie podjęli się określenia jaki mechanizm wpływa na to zjawisko. Z całą pewnością badania tego zjawiska będą kontynuowane.

Ojcostwo gupików Gasparini Evans 2018

Wykresy przedstawiają dystrybucję ojcostwa w omawianym eksperymencie. a: samce uczestniczące w randkach mają najczęściej zerowy bądź 100% udział w produkcji potomstwa, wartości pośrednie zdarzają sie rzadko, b: sztuczna inseminacja mieszaniną plemników sprawia, że potomstwo samicy składa się w zróżnicowanym stopniu z dzieci obu samców dawców. Ilustracja z oryginalnej pracy Gasparini i Evans, 2018.

Idea selekcji nasienia dokonywanej przez samice (Cryptic Female Choice, CFC) liczy sobie już ponad 20 lat. Zadziwiające może się wydać, że choć już dzięki Darwinowi w „męski świat” wdarł się ewolucyjny mechanizm wyboru samca przez samicę, istnienie takich mechanizmów jak CFC jest rozważane także w kontekście filozoficzno – społecznym poprzez włączenie w schematy gender.

Na koniec dodam, że Australijczycy w swoich badaniach wykorzystali gupiki żyjące lokalnie, bo chociaż gatunek pochodzi z Ameryki Południowej, przeprowadził skuteczną inwazję w wodach Australii, z niewielką pomocą niefrasobliwych akwarystów. No i jak przystało na najeźdźcę, wygrał konkurencję z kilkoma rodzimymi gatunkami ryb.

Tomasz Kijewski

Zdjęcie w nagłówku: © Dave Wilson, pochodzi ze strony http://fishesofaustralia.net.au

Jeśli chcesz wiedzieć więcej:

Balshine S. i inni: Sperm size of African cichlids in relation to sperm competition; Behavioral Ecology; 2001

Boschetto C. i inni: Sperm number and velocity affect sperm competition success in the guppy (Poecilia reticulata); Behavioral Ecology and Sociobiology; 2011

Firman F.C. i inni: Postmating Female Control: 20 Years of Cryptic Female Choice: Trends in Ecology & Evolution; 2017

Fitzpatrick J.L. i inni: Female promiscuity promotes the evolution of faster sperm in cichlid fishes; Proceedings of the National Academy of Sciences; 2009

Gasparini C. i Evans J.P. Female control over multiple matings increases the opportunity for postcopulatory sexual selection; Proceedings of the Royal Society B; 2018

Martin R.D.: Sperm Wars: Dispatch From a Conscientious Objector; artykuł w Pcychology Today; 2013

2 myśli na temat “Życie seksualne gupików, cz 2.”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s