Jak troć się trze (życie seksualne troci)

Troć wędrowna, Salmo trutta trutta jest rybą z rodziny łososiowatych. Jest do tego stopnia podobna do łososi, że na forach wędkarskich są specjalne poradniki jak je odróżnić. Zresztą do końca XVIIw uważano, że jest to forma łososia. Ryby te, oprócz wyglądu mają także bardzo podobne obyczaje rozrodcze, mianowicie opuszczają wody morskie i składają ikrę w górnym biegu rzek. Masową migrację można podziwiać w pomorskich rzekach w listopadzie, a tarło odbywa się zimą. Narybek dorasta w rzekach od roku do nawet 7 lat i płynie do morza, a gdy dorosłe ryby dojrzeją do rozrodu, wracają do rzeki w której przyszły na świat. I tutaj ciekawostka: dane genetyczne wskazują na to, że formą ekologiczną troci jest nasz rodzimy pstrąg potokowy* Salmo trutta morpho fario. Jest to w istocie troć, która odpuściła sobie wędrówki do morza i całe życie spędza w górnych odcinkach rzek. Stąd też, gdy zorientowano się że troć to nie łosoś, nazywano ją w Polsce łosiopstrągiem lub łośpstrągiem, a nazwa troć  funkcjonuje dopiero od drugiej połowy XIXw. Ku wielkiemu zaskoczeniu znalazłem kiedyś nazwę
Salmo trutta pstrąg morski” w biuletynie Morskiego Instytutu Rybackiego z 2016 roku.

Niestety, wskutek nadmiernych połowów nasze rodzime trocie wyginęły niemal doszczętnie i konieczne stało się zarybianie. Pod koniec XIXw wykorzystywano do tego celu larwy wybierane z naturalnych tarlisk, głównie w Dunajcu i Rabie i hodowane w kontrolowanych warunkach. Gdy to przestało wystarczać, importowano narybek z innych rzek wpadających do Bałtyku. Sytuacja pogorszyła się w latach 70. ubiegłego wieku, gdy powstał system zapór wodnych, z włocławską na czele. Przed przegrodzeniem rzeki, powyżej Włocławka łapano rocznie blisko 15 ton troci, a po zbudowaniu zapory 6kg (sic!). Ten efekt został pogłębiony przez zanieczyszczenie wód i nielegalne połowy, więc liczebność troci nawet w rzekach nie przegrodzonych nie jest wysoka.

Jeżeli już dowiedzieliście się z tej notki czegoś ciekawego o troci to dobrze, ale impulsem do zajęcia się tym gatunkiem stało się dla mnie doniesienie korespondujące z treścią notek o życiu seksualnym gupików [1] [2]. Zacznijmy jednak od szerszego tła.

Tarło ryb łososiowatych, czyli łososi, troci, pstrągów oraz siei odbywa się w dobrze natlenionych wodach słodkich, najczęściej w górnym biegu rzek. Łatwo się o tym pisze, ale zwykle jest to morderczy wysiłek, pokonywanie bystrzy, wodospadów, czy nieszczęsnych zapór, które niekoniecznie mają wygodne przepławki dla ryb. Samice obejmują w posiadanie niewielkie terytoria, gdzie wygrzebują w podłożu dołki do których będą składać ikrę. Zajmowanie dogodnych fragmentów dna często odbywa się na drodze żywiołowych walk między samicami, a i samce walczą zaciekle o dostęp do wybranek. A samice, jak zaobserwowano, są wybredne. Jeżeli samiec wykazuje się dobrą kondycją, ma odpowiednio dużą płetwę tłuszczową i jest choć troszeczkę szarmancki (czyli nie atakuje samicy), ma szansę na szybką randkę. Wtedy samica wykonując specyficzne podrygi (nazwijmy je tańcem) wypuszcza ikrę do dołka w dnie, a samiec niezwłocznie oblewa je nasieniem. Proste, tylko że czasami ów taniec samicy jest grą aktorską. Z niewiadomych powodów samice dopuszczają samców do swojego gniazda, wykonują przepisowy taniec, ale nasienie trafia w pustkę, bo ikra nie została wypuszczona. Spełniony samiec odpływa, a samica spokojnie oczekuje na kolejnego amanta. Może jemu się uda zostać ojcem jej dzieci?

Salmo trutta trutta stock clips
Samiec troci podczas przerwy w tarle. Zdjęcie pochodzi z domeny stock.clips.

Badacze z resortowego Instytutu Rybactwa w Szwecji oraz Uniwersytetu w Uppsali zaprojektowali akwarium o wymiarach 9×3 metry, odpowiednio przygotowanym podłożu i wymuszonej cyrkulacji, gdzie obserwowali zachowania trących się troci. W 69 przypadkach na 117 zaobserwowanych zbliżeń mieli do czynienia ze zjawiskiem, które nazwali „udawanymi orgazmami”, przy czym jeśli dany samiec robił kolejne podejście, samica była konsekwentna. Wszystkie samice biorące udział w eksperymencie w końcu wypuściły ikrę. Każda z nich musiała tylko trafić na tego właściwego.

Petersson E. i Järvi T. 1996
Układ eksperymentalny do obserwacji tarła troci. Zdjęcie pochodzi z pracy Petersson E. i Järvi T. Behaviour 1997

Intrygujące, że tak instynktowne zachowanie jak uwolnienie ikry może podlegać kontroli u ryb tylko – jak się wydaje – w celu spławienia absztyfikanta. Jak dotąd opisywano to zjawisko jedynie u Naczelnych i wiązano je z kompetencją nazywaną Teorią Umysłu. Termin ten, w telegraficznym skrócie, odnosi się do umiejętności przedstawienia sobie stanu umysłu innego osobnika swojego lub innego gatunku. Konsekwencją tej umiejętności jest zarówno skłonność do oszukiwania jak i empatii.

 

 

* Pozostałe gatunki pstrąga spotykane w polskich rzekach, pstrąg tęczowy Oncorhynchus mykiss i pstrąg źródlany Salvelinus fontinalis są sprowadzone przez człowieka z Ameryki Północnej. Pstrąg tęczowy występuje także na Kamczatce, a tamtejsza jego odmiana migruje między rzekami i Oceanem Pacyficznym jak trocie i łososie.

Tomasz Kijewski

 

Zdjęcie w nagłówku pochodzi z domeny publicznej Wikimedia Commons

 

 

Jeśli chcesz wiedzieć więcej:

Bartel R. i Kleszcz M. Zarybianie rybami wędrownymi w Polsce, Użytkownik Rybacki-Nowa Rzeczywistość, Pzw 2008

Petersson E. i Järvi T.: ‘False orgasm’ in female brown trout: trick or treat?; Animal Behaviour 2001

Petersson E. i Järvi T.: Male–male competition and female choice in brown trout; Animal Behaviour 1999

Petersson E. i Järvi T.: Reproductive behavior of sea trout (Salmo trutta) – the cosequences of sea-ranching; Behaviour 1997

Seuntjens W., Hansen K. Do Female Bonobos Fake Orgasm?; Journal of Unsolved Questions 2011 (Uwaga! To nie jest uznane pismo z listy filadelfijskiej!)

Jeden komentarz na temat “Jak troć się trze (życie seksualne troci)”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s