Duża ryba [*]

Znam osoby, które wzbraniają się wchodzić do jezior i rzek. Lękiem napawa ich szansa spotkania z przestronną, bogato uzębioną paszczą na początku niezwykle silnego drapieżnika. Cóż, takie wypadki zdarzają się bardzo rzadko, za to na długo pozostają w zbiorowej pamięci lokalnych społeczności i należycie obrastają przerażającą legendą. Tego typu legendy stały się kanwą dokumentalnego serialu „Rzeczne potwory„, który prowadzi Jeremy Wade; w ciągu 9 lat powstało 57 odcinków. Mam określoną opinię na temat wyczynów sportowych wędkarzy, więc i tym razem nie będę rozwijał tego wątku. Wspomnę tylko, że potwierdzony w Polsce rekord dotyczy suma z Zalewu Rybnickiego. Ryba złapana w 2018 roku ważyła 102kg i rozciągała się na 260cm. O sumach możecie poczytać tutaj.

W pierwszej dziesiątce dużych ryb słodkowodnych prym wiedzie bieługa z jesiotrokształtnych, zasadniczo niegroźna dla ludzi chociaż przypisuje się jej ataki na młode foki. Największe z bieług przekraczają 5m długości, a absolutny rekord masy ciała to 2072kg.

Wiosłonos chiński. Zdjęcie pochodzi z artykułu w DailyMail

Podobnie niegroźny jest bohater dzisiejszej notki, wiosłonos chiński Psephurus gladius, który żywi się niewielkimi rybami i bezkręgowcami. To także ryba jesiotrokształtna, znana jako mieszkaniec Jangcy, a niegdyś i Żółtej Rzeki.  Jak podaje fishbase, wiosłonos chiński osiąga 3 metry i 300kg wagi, doniesienia o większych sztukach (do 7 m) są niepotwierdzone. Jego jedynym krewnym jest żywiący się planktonem wiosłonos amerykański Polyodon spathula znacznie mniejszy, osiągający jedynie 2m i 70kg. Niemal połowę długości ciała wiosłonosów stanowi rostrum – wyrostek szczęki górnej pełen elektroreceptorów służących do wykrywania zdobyczy.

Rostrum wiołsonosa widziene od spodu. Źródło: english.ihb.cas.cn

Wiosłonos chiński to ryba samotnicza, dla której życie społeczne sprowadza się do masowych orgii w możliwie niedostępnych miejscach górnego biegu rzek. Płodność nie nadążała jednak za intensywnością połowów i chociaż 25 ton łapanych rocznie w latach 70. ubiegłego wieku wydaje się skromne, w kolejnych dekadach połowy tego gatunku spadły do zera. Przegradzanie sieci dopływów Jangcy licznymi tamami sprawiło, że w latach 90. gatunek przestał się rozmnażać nie mając dostępu do tarlisk. Wobec tej sytuacji podjęto nawet działania w kierunku sztucznego rozmnażania wiosłonosów i uwalniania ich narybku, ale szybko okazało się, że dostępność dorosłych osobników jest zbyt mała i program został przerwany.

Wiosłonosy w muzeum. źródło: Alchetron the free social encyclopedia

W 2009 roku w czerwonej księdze  wiosłonos zyskał status gatunku krytycznie zagrożonego/prawdopodobnie wymarłego, a wobec braku potwierdzonych obserwacji tych ryb w naturze, z początkiem bieżącego roku uznano go za wymarły.

Zbliżenie dołu głowy wiosłonosa. Źródło: Flickr

Historia wiosłonosa jest smutna i uczy nas o nieodwracalności procesów, które niefrasobliwie zapoczątkowaliśmy czyniąc Ziemię sobie poddaną.

Przyswajajcie sobie ten znak.
To symbol szóstego masowego wymierania

Tomasz Kijewski

Zdjęcie w nagłówku: Szesnastowieczna grafika. Autor: Zheng Zhong, Metropolitan Museum of Art, dostęp – Wikipedia.

Notka filogenetyczna:

  • Domena      –        eukarionty
  • Królestwo      –     zwierzęta
  • Typ    –    strunowce
  • Podtyp – kręgowce
  • Gromada    –    promieniopłetwe
  • Podgromada   –   kostnochrzęstne
  • Rząd   –   jesiotrokształtne
  • Rodzina    –    wiosłonosowate
  • Gatunek: Wiosłonos amerykański (Polyodon spathula)
  • Gatunek: Wiosłonos chiński (Psephurus gladius)

Dodatkową ciekawostką jest brak (znanych) skamieniałości przedstawicieli wiosłonosowatych oraz ich ewolucyjnych przodków.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej:

Liu Chenhan and Zeng Yongjun: Notes on the Chinese Paddlefish, Psephurus gladius (Martens); Copeia 1988

Henggui Zhang i inni: Is there evidence that the Chinese paddlefish (Psephurus gladius) still survives in the upper Yangtze River? Concerns inferred from hydroacoustic and capture surveys, 2006–2008; Journal of Applied Ichthyology 2009

S.T. Turvey i inni: Rapidly shifting baselines in Yangtze fishing communities and local memory of extinct species; Conservation Biology 2010

Hui Zhang i inni: Extinction of one of the world’s largest freshwater fishes: Lessons for conserving the endangered Yangtze fauna; Science of The Total Environment 2020.

Polecam: https://www.facebook.com/StopPrzegradzaniuRzek/