Lustereczko powiedz przecie

Orędownicy ludzkiej supremacji w świecie zwierząt tracą terytoria od kilku dziesięcioleci. Co rusz zdarzają się doniesienia ujawniające zachowania narzędziowe lub inne przejawy świadomości i inteligencji w świecie zwierząt. Jedną z takich umiejętności, dostępnych ludzkim dzieciom od drugiego roku życia, Naczelnym, Waleniom,  niektórym innym ssakom oraz ptakom, jest rozpoznawanie swojego odbicia w lustrze. Ostatecznym dowodem na to jest test polegający na ukradkowym oznaczeniu farbą lub naklejką i obserwacji czy zwierzę zareaguje próbując dotknąć lub usunąć znak. Jednak nawet w codziennych obserwacjach daje się zauważyć, że istoty mające świadomość własnej aparycji i zrozumienie działania lustra, zachowują się przed lśniącą taflą w sposób odmienny niż w obliczu innych osobników własnego gatunku. I właśnie taka odmienność zachowania zwróciła uwagę grupy badaczy z Uniwersytetu Tampa na Florydzie, obserwujących Manty czyli diabły morskie – te same, które tak wdzięcznie wyskakują z wody. Manty, szczycące się największym pośród ryb mózgiem, podpływają do lustra, wyginają w niecodzienny sposób swoje płetwy, wykręcają pętle, a co najbardziej niezwykłe, wypuszczają pęcherzyki powietrza. W taki sposób manty nie zachowują się jeżeli nie przepływają przy lustrze, a już na pewno nie wobec innych mant. Oczywiście nie można póki co mieć pewności, że obserwowane zachowania stanowią dowód na samoświadomość tych pięknych ryb, jak zauważył oponent, Gordon C. Gallup z Uniwersytetu w Albany, który wprowadził do nauk biologicznych „test lustra”. Mogą to być reakcje znamionujące ciekawość, co samo w sobie też dobrze świadczyłoby o tych rybach. Dopóki nie przeprowadzi się większej liczby testów z lustrami, projekcją innych obrazów, a także monitorowaniem czynności mózgu mant, nie będziemy mieć pewności, że ryby te wyginając ciało przed lustrem myślą sobie „świetnie dziś wyglądam”.

Film z oryginalnej publikacji w Journal of Ethology

Manty są dosyć trudnymi obiektami badań laboratoryjnych głównie z uwagi na rozmiary, jednak skoro u nich zaobserwowano takie zachowania, należy spodziewać się ich także u innych ryb. I to właśnie udało się zespołowi z Uniwersytetu Osaka, którzy w ubiegłym tygodniu ogłosili wyniki swojego eksperymentu ze znanymi nam z innej notki wargatkami. Wpierw zauważono zachowania sugerujące, że rybki przeglądały się w lustrze; ich reakcje były odmienne niż w przypadku spotkania innego osobnika bądź oglądania go przez szybę. W drugiej części eksperymentu rybki, którym przyklejono barwną kropkę po ujrzeniu swego odbicia szukały miejsca o które mogłyby się wytrzeć i sprawdzały w lustrze efekt swoich działań. Nie zaobserwowano ocierania się u tych, które oznakowano naklejką bezbarwną. Wargatki oznakowane barwnymi i bezbarwnymi naklejkami, ale nie mające dostępu do lustra, nie reagowały na obecność naklejki. Wyniki tych obserwacji opublikowano w serwisie bioRxiv, który nie jest recenzowanym czasopismem naukowym,* ale autorzy dają do zrozumienia, że to tylko kwestia czasu, by praca przeszła ścieżkę krytycznych recenzji oceniających rzetelność prezentowanych badań i ukazała się w którymś szanowanym periodyku.

A my utrwalajmy sobie przeświadczenie, że ryby nie są jedynie automatami do powielania genów i swój rozum mają. Odradzam jednak prezentowanie luster każdej napotkanej rybie. Wiele z nich, szczególnie gatunki terytorialne, będą miały skłonność do walki z „przeciwnikiem”. Plotki o bojownikach syjamskich, które w ten sposób potrafią się zabić, nie są przesadzone.

Tomasz Kijewski

wargatek lustro
Ilustracja przedstawiająca część eksperymentu Japończyków pochodzi z ich publikacji w bioRxiv.

 

* Dlaczego recenzowanie w nauce jest takie ważne możecie przeczytać na blogu mojej koleżanki.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej:

  1. Ari, D. P. D’Agostino; Contingency checking and self-directed behaviors in giant manta rays: Do elasmobranchs have self-awareness? Journal of Ethology; May 2016, Volume 34, Issue 2, pp 167–174
  2. Kohda i inni: Cleaner wrasse pass the mark test. What are the implications for consciousness and self-awareness testing in animals?; bioRxiv, the preprint server for Biology 2018

 

Zdjęcie wargatka w nagłówku pochodzi z domeny publicznej.